Handschrift > Artikelen > 11 dingen die je kunt doen met outlineletters

11 dingen die je kunt doen met outlineletters

Zelf aan de slag met outlineletters:

Op deze site kun je outlineletters downloaden/printen, je kunt letterkaarten in outline maken, en je kunt zelfs hele woorden in outline zetten. In dit artikel lees je over de volgende 11 nuttige dingen die je met outlineletters kunt doen:


Oefenen met kleuren of arceren

Outlineletters zijn heel geschikt om goed te leren kleuren (in kleine rondjes). Er zijn geen grote vlakken die aanmoedigen tot het maken van lange, slordige strepen. Er is relatief veel rand waar niet overheen gekleurd mag worden.

Outlineletters zijn ook geschikt om te oefenen met arceren. Arceren is het plaatsen van lijntjes (met pen, niet met kleurpotlood) op een constante afstand van elkaar. Letters zijn geschikt hiervoor omdat de afstand tussen de twee randen vrij constant is. Het is belangrijk om de letter daarbij steeds te draaien, zodat het arceren steeds met een buig-strek-beweging van de vingers wordt gedaan (en niet met een zijwaartse beweging vanuit de pols).

Gearceerde letter l
Deze l is gearceerd.
3 bloemen
De bloemblaadjes zijn gekleurd, de groene blaadjes zijn gearceerd.

Inkleuren of arceren per zone

Leerlingen kunnen de 3 zones elk een andere kleur geven: de rompzone, de bovenluszone, en de onderluszone. Op deze manier ontstaat bewustzijn over welke letters welke zones gebruiken. Je kunt het inkleuren van zones niet alleen met losse letters doen, maar ook met letterkaarten, of met outlinewoorden (die je kunt maken met de Schrijfwerkbladen-app).

Bij het inkleuren of arceren per zone kun je overwegen om de liniatuur weg te laten en deze door de leerling zelf te laten aanbrengen (met potlood en liniaal).

Het woord 'jullie' met ingekleurde letterrompen
De grondlijn en romplijn zijn getrokken met potlood en liniaal. De rompzone is gekleurd.

Vingerschrijven tijdens de instructie

Je kunt grote (A4) outlineletters door de leerlingen laten overtrekken met de vinger tijdens de instructie over de route. Dat is veel effectiever dan “luchtschrijven”. Je kunt ook kleinere exemplaren laten overtrekken met de achterkant van een pen.

Stoplichtletters maken

De letters i, l, h en k met stoplichtmarkering
Stoplichtletters. Er is blauw gebruikt omdat geel/oranje op een witte achtergrond slecht zichtbaar is.

Van een outlineletter kun je eenvoudig een stoplichtletter maken. Nog beter is als de leerlingen zelf de stoplichtmarkeringen aanbrengen als verwerking na de instructie. Alleen als leerlingen zelf stoplichtletter gemaakt hebben, kun je er zeker van zijn dat ze de informatie in een stoplichtletter ook kunnen “aflezen”.

Standaard heeft een stoplichtletter alleen grote stippen bij start-, eind- en keerpunten. Ik voeg een spoor van kleine stippeltes toe. Dat geeft meer inzicht in de te volgen route, en maakt bovendien zichtbaar waar de halen elkaar overlappen (je ziet dan twee kleuren stippeltjes door elkaar). Het stippeltjesspoor maakt het markeren van het eindpunt overbodig.

Zo moet het niet!

3 letters met stoplichtmarkering

Als je op internet zoekt naar stoplichtletters, kom je slechte voorbeelden tegen. In bovenstaande afbeelding zijn de oranje punten bij de c en de voltrekt overbodig. Deze oranje punten staan op een willekeurige plek midden in een doorgaande haal. Het zijn geen keerpunten van de letter. Keerpunten zijn plekken waar de pen omkeert van richting (bijvoorbeeld bovenaan de stok van de letter 'd') en tevens plekken waar de pen een scherpe hoek maakt (bijvoorbeeld bovenaan de i, als je hem schrijft met een aanhaaltje of als je hem verbindt vanaf een andere letter). De keerpunten zijn de enige punten waar de pen eventjes tot stilstand komt. Voor beginners zijn keerpunten bovendien de plekken waar even nagedacht wordt over het volgende stukje van de letter.

Overbodige punten in een stoplichtletter zijn schadelijk! Ten eerste kan de leerling denken dat hij moet stoppen op dat punt. Ten tweede zal de leerling door de aanwezigheid van zulke punten minder ver vooruit denken: bij de groene stip zal hij alleen nadenken over de route tot aan die oranje stip.

Op- en neeranalyse

op- en neeranalyse van de letters i, l, h en k
op- en neeranalyse. De ophalen zijn voorzien van rondjes, de neerhalen zijn getrokken in een doorgaande lijn.
op- en neeranalyse van de letter k, met meerdere kleuren
op- en neeranalyse met kleurwissel

Een op- en neeranalyse is net als het maken van een stoplichtletter een goede verwerkingsactiviteit. Je kunt eraan zien of een leerling de route goed begrepen heeft. Als geheugensteuntje is een op- en neeranalyse wat minder geschikt: hij is niet zo makkelijk af te lezen als een stoplichtmarkering. Door bij elk keerpunt van kleur te lezen, wordt het aflezen makkelijker.

Een op- en neeranalyse geeft inzicht in overlappende delen van een letter, en geeft daarnaast inzicht in het verschil tussen op- en neerhalen. Dit is nuttig omdat alle rechte neerhalen evenwijdig aan elkaar zijn.

Bij een op- en neeranalyse moet dezelfde route gevolgd worden als bij het schrijven van de letter. Het is niet de bedoeling om eerst alle ophalen te doen en pas daarna alle neerhalen; het is de bedoeling om te schakelen tussen ophalen en neerhalen in dezelfde volgorde als bij het schrijven van de letter.

Recht/gebogen-analyse

De letters i, l, h en k; rechte delen ingekleurd met rood, gebogen delen ingekleurd met groen
recht/gebogen-analyse
Het woord 'Julian'; rechte delen ingekleurd met rood, gebogen delen ingekleurd met groen
recht/gebogen-analyse van een heel woord

Overlappend kleuren

Het woord 'Julian'; ingekleurd met meerdere kleuren; bij ieder keerpunt is van kleur gewisseld.
overlappend kleuren

Overtrekken met uitdaging

In de meeste schrijfmethodes moeten kinderen grijze letters en woorden overtrekken. Als ze ongeveer het grijs raken met hun pen, zijn ze vaak al heel tevreden. Als je werkbladen maakt met de Schrijfwerkbladen-app, kies dan eens voor outline in plaats van grijs. Daag leerlingen uit om bij het overtrekken de randen van de outline niet te raken. Wie kan het beste precies midden tussen de randen blijven?


Zorg dat leerlingen iets doen met je feedback

Feedback waar een leerling niets mee hoeft te doen, is zinloos. Print een stapel outlineletters met lege regel, dan heb je altijd materiaal klaarliggen om feedback te geven waar de leerling iets mee moet doen. Op de lege regel schrijf je een letterfilmpje. Leg van te voren uit wat je verwacht dat leerlingen doen als ze een feedbackbriefje krijgen: de letterfilm bestuderen, de outlineletter overtrekken met de achterkant van de pen, een stoplichtmarkering aanbrengen in de outlineletter, en pas als laatste de letters van de letterfilm overtrekken en het ontbrekende deel aanvullen.

Letterfilm van de letter k
Letterfilm. Schrijf met potlood steeds dezelfde letter, maar laat daarbij een steeds groter deel weg. De letterfilm moet van rechts naar links afgelezen worden. Bij het overtrekken/aanvullen van de letters werkt de leerling wel gewoon van links naar rechts: eerst alleen overtrekken, dan overtrekken en daarbij een steeds groter deel aanvullen.

Verlengen van rechte (neer)halen met potlood en liniaal

Je kunt alle rechte neerhalen laten verlengen met potlood en liniaal, om zo de leerlingen te laten ervaren dat deze evenwijdig zijn.

Of je kunt juist alle rechte verbindingen tussen letters laten verlengen met potlood en liniaal, om zo de leerlingen te laten ervaren dat deze juist niet evenwijdig zijn.

Bij beide activiteiten kun je de leerlingen eerst alle rechte stukken laten identificeren door inkleuren, of je kunt ze alle neerhalen laten identificeren dmv een op- en neeranalyse.

Het woord 'Julian'; rechte delen ingekleurd met rood; gebogen delene ingekleurd met groen; rechte neerhalen verlengd met potlood
Een recht/gebogen-analyse waarbij de rechte neerhalen verlengd zijn met potlood en liniaal. Alle rechte neerhalen zijn evenwijdig.

Letterkaart maken

Je kunt een letterkaart maken (of door de leerlingen laten maken) waarin je een bepaalde analyse op alle letters toepast. Analyses die je zou kunnen laten doen: recht/gebogen-analyse met verlenging van rechte (evenwijdigde) neerhalen; stoplichtmarkeringen; op- en neeranalyse.
Een letterkaart met stoplichtmarkering
(klik op de afbeelding voor de volledige letterkaart)
Een letterkaart met recht/gebogen-analyse
en rechte neerhalen verlengd met potlood.
(klik op de afbeelding voor de volledige letterkaart)